Vakantie in Dalmatië: oude steden en de mooiste stranden van Europa

We scheuren over de Adriatische Zee in een kleine speedboot, het azuurblauw schiet onder ons door, en dan komen we aan bij Stiniva Cove op het eiland Vis. Ik weet niet wat ik zie. Ben ik nu in Thailand of in Kroatië? Ik spring de zee in en zwem tussen de rotsen, door water dat zo helder is dat ik geen duikbril nodig heb. Eenmaal op het piepkleine kiezelstrandje dringt mijn liefde voor Europa nog eens keihard door. De Dalmatische kust heeft me betoverd — niet alleen door haar schoonheid, maar juist door haar toegankelijkheid en die ene combinatie die hier overal opduikt: culturele hotspots op een steenworp van de mooiste stranden. Op de eilanden én op het vasteland. Ik zoek die combinatie de rest van mijn week dan ook elke dag op. 's Ochtends een authentiek dorp, 's middags het water in.

Waarom Dalmatië je verrast

Wie aan vakantie in Dalmatië denkt, ziet vaak één van twee dingen voor zich: een prijzig Dubrovnik vol cruisetoeristen, of een feeststrand met harde muziek. De werkelijkheid ligt ergens anders. Dat moment bij Stiniva — helder turquoise water dat eerder bij Zuidoost-Azië past dan bij Europa — vat het verschil samen: dit is een kust waar de natuur je overrompelt en de cultuur tegelijk binnen handbereik blijft. Je staat 's ochtends in een middeleeuws stadje van glanzend marmer en ligt een paar uur later in een baai waar de zeebodem gewoon zichtbaar is. Het is allebei tegelijk.

Wat het echt anders maakt, is hoe makkelijk dat gaat. Kroatië rekent sinds 2023 in euro's af, de wegen zijn goed, het is opvallend veilig, en de meer dan duizend eilanden liggen op korte vaarafstand van elkaar. Je hoeft niet te kiezen tussen cultuur, natuur of strand op deze Dalmatische kust — je rijgt ze aan elkaar. Precies daarom werkt het voor wie nog twijfelt: je krijgt drie soorten vakantie in één.

Voor wie Dalmatië een match is

Dalmatië past het best bij de reiziger die niet één ding wil. Hou je van 's ochtends een UNESCO-stadje verkennen en 's middags zwemmen, dan zit je goed; idem als je graag van eiland naar eiland hopt of actief bent — kajakken, een fort beklimmen, met een scooter het binnenland in. Gezinnen vinden er ondiepe, warme baaien zoals Blace of Stončica, en wie op het budget let, eet op de eilanden in een konoba een stuk goedkoper dan op het terras in de oude stad. Minder geschikt is het als je zoekt naar één all-inclusive resort waar je niet vandaan komt, of als je in juli en augustus rust verwacht in de beroemde steden — die is er dan juist niet.

Wat je niet mag missen

Trogir ontdek je het best zonder plan: dwaal door de smalle, glanzende marmeren steegjes van dit middeleeuwse stadje. Bewonder het Radovan-portaal bij de Sint-Lawrencekathedraal en klim aan het eind van de middag het vijftiende-eeuwse Kamerlengo-fort op; zwemmen doe je vlakbij op Medena Beach (Seget Donji) of het levendigere Okrug Beach op het verbonden eiland Čiovo. Vanaf de fortmuren zag ik de palmbomen op de Riva-boulevard zachtjes wuiven in de zeebries — dat beeld is me bijgebleven.

Hvar combineert cultuur met indrukwekkende natuur: begin vroeg op het Sint-Stefanusplein (Pjaca), een van de grootste en oudste pleinen van Dalmatië, voordat je de klim naar het Fortica-fort maakt. Pak daarna in de haven een taxibootje naar de Pakleni-eilanden, een groepje beboste eilandjes vol azuurblauwe lagunes; stranden als Dubovica en Pokonji Dol liggen op korte afstand van Hvar-stad. Op die Pakleni-eilanden proefde ik de waanzinnige mediterrane sfeer pas écht.

Vis verken je het best met een gehuurde scooter of 4x4, want dit ruige, authentieke eiland was decennialang een afgesloten militaire basis en het binnenland is puur. Bezoek Tito's Grot, vaar naar Stiniva Cove en rijd naar het vissersdorp Komiža, waar de boten dobberen voor eeuwenoude konoba's; zwemmen kan op het glanzende Srebrna (Zilverstrand) of het zeldzame zandstrand Stončica. Komiža is misschien wel het charmantste dorp dat ik in Kroatië zag.

Mljet bezoek je voor de rust: huur een fiets en rijd over de schaduwrijke paden rond de twee zoutwatermeren Veliko en Malo Jezero, met het sprookjesachtige Sint-Maria-eiland in het midden. Mis de Odysseus Grot (Odisejeva Špilja) aan de zuidkust niet, en strand doe je op het geïsoleerde Saplunara of de ondiepe lagune Blace. Na de wandeling door de olijfgaarden sprong ik bij de grot van de rotsen het neonblauwe water in — dat was het stilste moment van mijn dag.

Dubrovnik beleef je het best door na de stadsmuren de oude stad in te duiken via de Stradun, om vervolgens te verdwalen in de steile zijstraatjes vol waslijnen en trappen. Voor iets bijzonders zoek je Buža Bar op, een drankgelegenheid die letterlijk door een gat in de stadsmuur aan de buitenkant op de kliffen plakt; zwemmen kan op stadsstrand Banje of het rustigere Sveti Jakov. Bij Buža zat ik direct boven de golven — daar voelde ik de stad pas echt.

Split beleef je van binnenuit, want het Paleis van Diocletianus is geen museum maar een levende buurt waar je een drankje neemt op het Peristilium en daarna afdaalt naar de keldergewelven. Wil je beweging, beklim dan de beboste heuvel Marjan voor een weids uitzicht; zwemmen doe je op Kasjuni aan de voet van Marjan of het populaire Bačvice, waar locals het balspel picigin spelen. Die kelders ademen een mysterieuze sfeer die me langer bijbleef dan ik had verwacht.

Punta Rata (Brela) beleef je het best vanaf het water: huur een kajak of SUP-board en peddel langs de kust, want pas vanaf zee zie je hoe dramatisch ze is, met de loodrechte wanden van het Biokovo-gebergte direct achter de dennen. Fotografeer de Brela-steen, maar blijf vooral tot de avond. De zonsondergang achter het eiland Brač was voor mij het hoogtepunt.

Praktisch

Wanneer. Mik op het tussenseizoen: eind mei, juni of september tot begin oktober. De zee is dan aangenaam (rond 21 °C in juni, 22–23 °C in september) terwijl de oude steden niet de drukte van het hoogseizoen kennen. Juli en augustus zijn het heetst (tot ruim 30 °C) en het drukst, met volle stadsmuren en kades.

Hoeveel. Sinds 2023 reken je in euro's af. Voor een middenklasse-reis reken je grofweg op €90–150 per persoon per dag voor verblijf, eten en vervoer samen; op de eilanden kom je lager uit, Dubrovnik is merkbaar prijziger. Zie dit als richtbedrag — in het hoogseizoen lopen accommodatieprijzen flink op.

Hoe. In de zomer vlieg je rechtstreeks vanuit Nederland naar Split of Dubrovnik (en soms Zadar). De eilanden bereik je per veerboot of catamaran (vanuit Split naar Hvar en Vis, vanaf de kust naar Mljet); met de auto neem je snelweg A1 langs de kust, en vanuit Italië varen er boten uit Ancona en Bari.

Eerlijk gezegd

Het mooie en het lastige van Dalmatië liggen op dezelfde plek. De beroemde oude steden — Dubrovnik voorop, maar ook Split — kunnen in juli en augustus echt overlopen, zeker als er cruiseschepen aanmeren en duizenden dagjesmensen de Stradun op stromen. Dubrovnik werd zo druk dat UNESCO de stad in 2017 even op de korrel nam, waarna er limieten kwamen op het aantal bezoekers op de stadsmuren en op cruisepassagiers per dag; de Game of Thrones-roem heeft dat niet kleiner gemaakt. Wil je het Dalmatië voelen dat ik bij Stiniva tegenkwam — leeg water, stille baaien — dan vind je dat eerder op de eilanden en buiten het hoogseizoen dan op een augustusmiddag binnen de muren.

Bij Stiniva sprong ik in water zo helder dat ik geen duikbril nodig had, en even wist ik niet of ik in Thailand was of in Europa. Dat het gewoon Europa was — bereikbaar, met een oude stad om de hoek — is precies waarom ik er steeds weer naartoe wil.